Jan Elburg in Stedelijk Museum Schiedam

Experimenteel schilder
Kunst was voor Jan Elburg spelen met materialen. Hij schilderde op piepschuim en maakte popartachtige assemblageschilderijen van alles wat hij verzamelde.
Tijdens zijn experimenten ontdekte Elburg zelf nieuwe technieken zoals in 1947 de kaarsvettekening.
'Er zat voor een kinderlijke geest als de mijne iets betoverends in als je, na met een kaarsstompje, nooit helemaal voorspelbaar, je ondergrond te hebben betekend, met een brede kwast waterverf er opeens de voorstelling wakker riep.'
Elburg kwam op dit idee door de litho’s van Karel Appel en Corneille. Lithografie (steendruk) is gebaseerd op elkaar afstoten van vet (inkt) en water. Kaarsvet en waterverf hebben eenzelfde effect. Misschien heb je vroeger op school zelf ook geëxperimenteerd met wasco met ecoline.

Spraakmakende fotocollages
Elburg nam in 1949 nam deel aan de CoBrA-tentoonstelling in Het Stedelijk Museum in Amsterdam. De tentoonstelling veroorzaakte een schandaal en Elburg's fotomontage van Titiaans Venus van Urbino werd direct verwijderd. Elburg gaf Venus het hoofd van een 'afstotelijk oud wijf' en plakte een drietal tuinders uit een christelijk tijdschrift als gluurders op de achtergrond. Corneille bedacht de titel: 'la putain de classe' (een hoer van stand). De twee kunstenaars staken zo de draak met de conservatieve smaak van de heersende klasse, geheel in de trant van de CoBrA-beweging die zich verzet tegen de classicistische kunst en de maatschappij van voor de oorlog. Elburg, noemde zijn fotomontages 'ironische plaksels', terwijl de pers van een 'obscene verminking' van de klassieke schoonheid sprak.

Experimenteel dichter
De kunstenaar is echter het meest bekend als schrijver van experimentele gedichten. Net als Lucebert was hij een dubbeltalent en een van de Vijftigers die zich afzetten tegen traditionele poëzie.

Tentoonstelling en workshops

De tentoonstelling in het Stedelijk Museum Schiedam geeft een uitgebreid overzicht van hele het oeuvre van Jan Elburg en duurt tot en met 29 april 2012. Het museum organiseert ook workshops 'monoprint' bij de tentoonstelling.

Lees ook:
'Geklad, geklets, geklodder’ CoBrA als inspiratiebron.

Schildercursus les 4: Lucebert

Een gastblog van Albert Plomp over les 4 uit de schildercursus: Ontdek je eigen beeldtaal.

Na een korte inleiding bekeken we het een fragment uit de documentaire Lucebert, Tijd en afscheid (Johan van de Keuken).

Daarna gingen we snel aan de slag. En de snelheid bleef er de rest van de avond ook flink in zitten.

Als eerste oefening in het sneltekenen liepen we met 4 of 5 personen achter elkaar aan langs een wand met 4 vellen papier. De Ursonate klonk. We tekenden met houtskool, krijt of viltstift en plaatsten om beurten een krabbel, klodder, streep of stuk tekst op het papier. We werkten zonder na te denken. In sneltreinvaart.

Bij de tweede oefening zaten we aan tafel en vulden we eveneens in sneltreinvaar

t kleine velletjes papier van ansichtkaartformaat. Deze kaarten werden in razend tempo in de groep doorgegeven steeds aan de volgende tekenaar.

Zowel in de schilderwand als in de ansichtkaarten was de dynamiek van het werkproces duidelijk terug te zien. Hoewel het resultaat op het eerste gezicht chaotisch leek, kon je de 'handtekening' van de verschillende tekenaars duidelijk herkennen.

Tot slot kregen we nog een uur de tijd om eigen werk te creëren. Ik besloot door te gaan met niet nadenken en maakte de afgebeelde vier tekeningen.

Rechts: Valentijnsbloemetje

Onder: Wolf en oei-oei-vogeltje / Zelfportret / Vluggertje

Met dank aan Karin Winters voor de foto's en de titels.

Lees ook het gastblog van Karin Winters:

Over Lucebert... door een Artibeet.

Over Lucebert - door een Artibeet

Een gastblog van Karin Winters over les 4 uit de schildercursus: Ontdek je eigen beeldtaal.

Eerlijk? Ik ben geen fan van Lucebert. Zijn werk zal 'kunstzinnig en stromingsmatig' best 'subliem en doordacht' zijn … en er zit natuurlijk een 'diepzinnige protest gedachte' achter. Maar het is mij te vaag:

Esthetische conventies zijn bij uitstek zaken die vrijheidsbelemmerend werken en daarom moet de kunst weer rechtstreeks kunnen ontstaan vanuit haar oerbronnen: spontaniteit en directheid zijn belangrijk…oftewel kijkend naar kindertekeningen en Afrikaanse volkskunst.'

Het zal wel. Ik krijg van de schilderijen en gedichten van Lucebert soms... 'prutseljeuk'.

Natuurlijk begrijp ik dat je het ontstaan van stromingen moet bezien in hun eigen tijd en in de maatschappelijke context van toen …. Dada, Cobra en Vijftigers... allemaal jaren 50 van de 20e eeuw. Leven, denken en doen waren anders dan nu, dus het protest zal destijds best een schok teweeg gebracht hebben. Verzet tegen de gevestigde orde is van alle tijden en ik kan mij best voorstellen dat het werk toen heftig en anders was dan wat men tot dan toe kende.

Ikzelf word een beetje droevig van Lucebert's tekeningen en schilderijen. Ze hebben heeft iets macabers.

Naast schilder was Lucebert ook dichter... ja Mieke was niet de opdracht…maar beeld en taal… )* Ik lees in Wikipedia, dat de dichters van de Vijftigers 'de uitdrukking van de totale mens zoeken, dus zowel gevoel als verstand.' Hmm... snap jij het?

In de experimentele poëzie van de Vijftigers worden rijmschema’s losgelaten... hoofdletters en interpunctie ontbreken veelal, waardoor je niet goed weet waar een zin begint of eindigt…

Dat kan ik ook. :-)

Men neme een bekend poëziealbum versje:

Hussel het door elkaar tot een Wordle:

Et voila: … kunst!

Wanneer is kunst Kunst? Wanneer is een gedicht een gedicht? Wat is kunst eigenlijk en wat is poëzie? Goede vragen. Voor heeft het alles te maken met hoe ik naar kunstwerken en gedichten kijk … met mijn ogen en mijn gevoel en niet met een achterliggend theoretisch ideaal. Het raakt mij of het raakt mij niet.Ik ben een Artibeet!

Afijn... mijn Oei Oei Vogel van vanavond...

Lees ook het gastblog van Albert Plomp

over de schilderles rond Lucebert.

'Geklats, geklots, gekledder... ' CoBrA als inspiratiebron

'Geklad, geklets, geklodder’ en ‘Waanzin tot kunst verheven' reageerden de kranten fel op de experimentele Cobra-tentoonstelling in het Stedelijk Museum (Amsterdam 1949). 'Dat kan mijn kind ook' is een vaak gehoorde kritiek als het om abstract expressieve kunst gaat, ook nu nog. De kindertekening was voor de Cobra-schilders een belangrijke inspiratiebron. 'Het kind kent geen andere wet dan zijn spontaan levensgevoel en heeft geen andere behoefte dan dit te uiten' schreef Constant. De Cobra-kunstenaars schilderden direct en spontaan, kleurrijk en met veel fantasie, net als kinderen. Ze zetten zich af tegen de regels van de kunstacademie. Het experiment stond voorop en de materie zelf was het uitgangspunt voor hun creativiteit. In de nieuwe kunst is draait het om de expressiviteit, om het spontane scheppen van wat de intuïtie ingeeft.

Op 8 november 1948 ondertekenden zes schilders een manifest, waarin zij zich afzetten tegen de gevestigde orde: Asger Jorn (Copenhague), Christian Dotremont en Joseph Noiret (Bruxelles) en Karel Appel, Constant en Corneille (Amsterdam). De naam is een afkorting van de drie steden waar de kunstenaars vandaan kwamen. Al gauw sloten zich meer schilders, beeldhouwers, dichters, fotografen en filmers bij aan. Cobra zette zich af tegen tegen de westerse burgerlijke cultuur en de klassenmaatschappij. Die had immers niet veel goeds gebracht, gezien de verschrikkingen van de 2e wereldoorlog:

'... in deze tijd heeft wat men altijd noemde, schoonheid schoonheid haar gezicht verbrand...' dichtte Lucebert. De nieuwe kunst moest een volkskunst zijn en 'eigendom van allen', aldus Constant. In 1951 werd Cobra opgeheven. Slechts drie jaar heeft de beweging bestaan, maar zij veroorzaakte een doorbraak in de moderne kunst die tot op de dag van vandaag doorwerkt.

Cursus expressief schilderen: Cobra als inspiratiebron

Dit voorjaar is Cobra onze inspiratiebron in de cursus expressief schilderen. Aanmelden is niet meer mogelijk. Wel kan je in mei een losse proefles afspreken, kosten € 32,50 inclusief alle materialen. Bel mij (06-49748853) als je geïnteresseerd bent. Meer info op www.knockart.nu

Cobra museumtips

In Amstelveen vind je het Nederlandse Cobramuseum.

Tot 6 juni de tentoonstelling 'Verborgen schatten' met topstukken van de Cobra beweging uit de museumcollectie en 15 hoogtepunten van Cobra uit de kunstcollectie van ABN AMRO. Bij een aantal kunstwerken worden boeiende verhalen verteld, over de totstandkoming ervan of over de Cobra kunstenaars. Verhalen die normaal gesproken verborgen blijven. Foto: Constant, aimaux 1949

Stedelijk Museum Schiedam: Veel Cobra-kunst in de vaste collectie. Dit museum is wat minder bekend bij het grote publiek, maar dat is beslist onterecht. Informeer voor je naar Schiedam reist even of de Cobra collectie op dat moment tentoongesteld wordt.

In het Aboriginal museum in Utrecht is nog tot mei de expositie 'Los van de traditie, Cobra en Aboriginal kunst' te zien.